امیر آزاده دل

نقدی برای کتاب منهای کبریت فرهنگسرای کودک

amirazadedel — Tue, 15 Dec 2009 08:48:18 GMT

جلسه ی نقد مجموعه شعر منهای کبریت

منتقدین: نیلوفر امانتچی

ابوالفضل پاشا

پژمان قانون

علیرضا نعمتی

مکان: فرهنگسرای کودک

زمان: چهارشنبه 9/ 10 / 1388

ساعت: 4/30 تا 7/00

نشانی : شریعتی تقاطع خیابان دولت کوچه ی امام زاده فرهنگسرای کودک

اسطوره ی ساختار نوشته ی امیر آزاده دل

amirazadedel — Mon, 23 Nov 2009 12:49:18 GMT

اسطوره ی ساختار نوشته ی امیر آزاده دل منتشر شد

چاپ کتاب " اسطوره ساختار " برای من خیلی خاطره ها رو زنده کرد چون این کتاب از اولین روزی که من جدی ادبیات رو شروع کردم با من بود به شبه استادی که درس شعر در یکی از خانه فرهنگ می داد گفتم می شه عروض به من یاد بدین گفت من این درس رو دادم برو خودت یاد بگیر بنده خدا نمی دونست که من چیزی از کسی یاد نمی گیرم فقط کتابه که به من یاد می ده به فروید می گن این چیزهایی که می گی از کی یاد گرفتی قفسه ی کتاب های شکسپیر و داستایفسکی و ... رو نشان می ده و می گه این ها استادان من هستند و من ناراحت از حرف استاد شروع کردم از اول انقلاب تا آخرش یک راسته رو مغازه ها شو رفتم و هرچی کتاب عروض داشتن خریدم آوردم خونه تا یاد بگیرم و منت کسی رو نکشم شیش ماه از زیر زمین خونمون بیرون نیومدم تا شکل اصلی این نام گذاری عروض توی ذهنم قوام بگیره و خطوط اصلی شو پیدا کنم در این سال ها این تحقیق در زمان های متفاوت تغییر کرد زیر و رو شد و کم و زیاد شد تا به فرمی که شما در کتاب می بینید شد قیافه ی استادی که به من عروض رو یاد نداد همیشه توی ذهنم هست موقه ای که تحقیقمو دادم بهش و با جرو بحث های طولانی آن قدر بلند و تند که دیگران از کلاس بیرون می رفتند در آخرین لحظه که دید من مجاب نمی شم و خودش هم کم آورده گفت : کاش عروض رو بهت یاد داده بودم

از سال 1374 تا امروز خیلی گذشته 1388 می شه چهارده سال

من دیدم که شیوه ی نام گذازی من جدیده یه فکری به ذهنم رسید گفتم بیام هم مثال قدیمی نزنم هم بیام یک جامعه ی آماری انتخاب کنم و وزن اونا رو دربیارم و یک تحقیق تازه در بسامد وزن غزل امروز بکنم این شد که دست به کار شدم و آمار وزن هشت غزل سرای امروز رو در آوردم هیچ موقه نمی خواستم یک وزن متروک که عروضیون عزیز مثال می زنن رو مثال بزنم در بررسی ها متوجه شدم از سال 1300 به این ور چهار نسل غزل سرا داریم که من از هر نسل دو نفر رو انتخاب کردم نسل اول خانم بهبهانی و آقای ابتهاج نسل دوم آقايان بهمنی و منزوی نسل سوم آقايان سلمانی و امين پور و نسل چهارم آقای سعيد ميرزايی و خانم جعفری آذر مانی با مجموع 1605 غزل مورد بررسی ، که همین هم کلی وقت گرفت یعنی این 1605 غزل در 176 وزن بودند که تنوع وزنی این هشت غزل سرای از کل وزنی که در ادبیات گذشته ما بود بیشتر است در کتاب های عروض بیشترین تعداد وزن که عنوان شده است 140 تا است پس شما در این کتاب یک گنجینه از وزن معاصر را می بینید که همه مثال ها از غزل سرایان امروز است

این کتاب یک پیشنهاد عملی برای نام گذاری عروض دارد که خیلی ساده تر از شیوه ی قبلی است و نام گذاری جديد بديع لفظی با جديد ترين مباحث واژ شناسی .

اين كتاب ورود نقد ادبی به دنيای مدرن است

فهرست مطالب آن به شرح زیر است

مقدمه

فصل یک: وزن فارسی

اشکال‌هایی به عروض و بدیع لفظی
آواهای زبان فارسی

تقطیع

وزن شعر فارسی

نام‌گذاری وزن

نحوه ی گذاشتن خط جدایی

روش نام‌گذاری وزن

وزن دوری

شاخه بندی

اختیار شاعری (برابری ركن‌ها)

فصل دو: بسامد وزن امروز

بسامد وزن‌های سیمن بهبهانی

بسامد وزن‌های هوشنگ ابتهاج

بسامد وزن‌های محمدعلی‌بهمنی

بسامد وزن‌های حسین منزوی

بسامد وزن‌های محمد سلمانی

بسامد وزن‌های قیصر امین پور

بسامد وزن‌های محمدسعید میرزایی

بسامد وزن‌های مریم جعفری آذرمانی

بسامد کل وزن‌ها

فصل سه: آهنگ

تکرار

آهنگین

آمیختن

آهنگه

آمیخته

واژآهنگ

تکراره

آغازین

فصل چهار: قافيه و رديف

قافیه

ردیف

فصل پنج: ساختار شعر

قصیده

غزل

مثنوی

قطعه

چهارپاره

مسمط

غزل پیوسته ( ترکیب بند و ترجیع بند )

چهارگانه

رباعی

دوبیتی

مستزاد

بحر طویل

فصل شش: گفتگویی با ساختار

ریشه‌یابی وزن فارسی

پرکاربردترین وزن‌های فارسی

وزن مثنوی

نقد ادبی و وزن شعر

نقد ادبی و آهنگ

نقد ادبی و ساختار شعر

نقد ادبی و قافیه و ردیف

سخن آخر

فصل هفت: شاخه‌ها

بررسی شاخه‌ها

میخک

یاس

پونه

مریم

نرگس

محمدی

نیلوفر

شقایق

نسترن

فرهنگ وزن شعر فارسی

منابع

نشر بینش نو قیمت2500 تومان تعداد صفحه 268

پیام کافکا / صادق هدایت

amirazadedel — Thu, 29 Oct 2009 08:10:18 GMT

پیام کافکا

پیام کافکا نوشته‌‌‌‌‌ای است که هدایت در آخرین سال‌های زندگی خود می‌نویسد برداشت من این است که این متن کلید شناخت هدایت است هر چه قدر هدایت در سال‌های قبل در نوشته‌هایش استعاری است در این جا عریان است شاید او دیگر نا‌امید شده از کسی که استقامت به خرج دهد و هنر او را بشناسد برای همین است که شرحی بر خودش و شرحی بر نوشته‌هایش می‌دهد این متن نه نقد است نه حال وحوصله این کار را دارد این متن با نخستین سطر پیام کافکا شروع می‌شود هر نکته‌ی که لازم باشد را گوش زد می‌کند و به سطر بعدی می‌رود

نکته اول این نوشته این است هر جا که اسم کافکا را دیدید اسم هدایت را به جای آن بگذارید چون به طرز شگفت آوری جواب می‌دهد معلوم نیست درباره‌ی کافکا نوشته یا خودش را به بهانه‌ی کافکا مثلن:«کافکا به شهر پراک مانند موش کور به لانه‌اش چسبیده است آن جا را پناهگاه خود می‌داند و در عین حال از آن بیزار است» ص 17 که می‌شود:«هدایت به شهر ری مانند بوف کور به لانه‌اش چسبیده است آن جا را پناهگاه خود می‌داند و در عین حال از آن بیزار است» و یا:« سه موضوع سرنوشت کافکا را تعیین کرده است: مخالفت پدر و در نتیجه مخالفت با جامعه‌ی یهود، زندگی مجرد و ناخوشی‌‌‌‌‌‌»‌ ص 17 که می‌شود:« سه موضوع سرنوشت هدایت را تعیین کرده است: مخالفت پدر و در نتیجه مخالفت با جامعه‌ی اسلام، زندگی مجرد و ناخوشی‌‌‌‌‌‌»‌ که ناخوشی در مورد هدایت صادق نیست اما دو مورد دیگر خیلی تاثیر گذار است

برای آدمی مثل من که کارش باز نمایی استعاره‌های بوف کور یا نمادهای آن است وقتی ساعت‌ها با واژه نمک در این عبارت بوف کور«چون برایم معجز بود که در خزانه حمام مثل یک تکه نمک اب نشده بودم »ص ۱۱۷ور می‌روی خوب لذت بخش است که یک هو خود هدایت برایت معنی کند که نمک یعنی چی البته من برداشت‌های خودم را نیز دارم اما این هم حلاوتی دارد« آیا چه نتیجه‌ای می‌توان گرفت جز این که برای انسان هیچ راه در رو نیست و امیدی هم وجود ندارد:« آیا جز فریبندگی چیزی دیگری را می‌شناسی؟ هرگاه فریبندگی نابود شود نمی‌توانی نگاه کنی، یک ستون نمک خواهی شد» و از همه فریبنده تر این است که به الوهیت پناهنده شویم» ص 26

این عبارت را از صفحه‌ی 29 بخوانیم تا بعد:«کافکا برای این که تصویر برجسته‌ای از رابطه‌ی خود و پدرش بدهد، قهرمانان خود را از عالم جانوران انتخاب می‌کند بهتراز این نمی‌شود انزوای ترسناک و زبان بستگی کامل را تشریح کرد: هر گونه کوشش برای ارتباط قبلن جلویش گرفته شده، هیچ گونه وجه مشترک ندارد» خوب حالا داستان سگ ولگرد آماده‌ی تحلیل است در ضمن در فرهنگ ما حیوان زبان بسته سگ است و این اصطلاح را این جا نیز می‌بینیم « انزوای ترسناک و زبان بستگی کامل» اما به داستان سگ ولگرد می‌رویم:« گوش‌های بلبله، دم براق، موهای تاب دار چرک داشت و دو چشم باهوش آدمی در پوزه‌ی پشم آلود او می‌درخشید در ته چشم‌های او یک روح انسانی دیده می‌شد» ص 10 سگ ولگرد پات حالتی است در شطرنج که دو حریف به شرایط مساوی تن در می‌دهند و این جا اسم سگ اسکاتلندی است شاید صادق در مقابل پدرش به شرایط مساوی راضی است اما اتفاقی که می‌افتد شاید این گونه نباشد

اما برای پیدا کردن این که چرا بوف هدایت کور است به این عبارت‌ها دقت کنیم:«اهمیت ماموریت کافکا از این جا آشکار می‌شود به همین مناسبت بی‌رحمانه در جلو تمام گرفته گیرهای‌ها ایستادگی می کند و هر جور سر گردانی و خواری را بر خود هموار می‌سازد اما در چنین دنیایی که بر خورد صمیمانه رخ نمی‌دهد ترحم موضوع ندارد ترحم نمی‌تواند وجود داشته باشد مگر پس از برخورد نگاه. به نظر می‌آید که قانون پیکار این احتمال را پیش بینی کرده باشد زیرا قربانی خود را بی‌آن که بداند قبلن کور کرده است و برای این شخص کور مانند این است که با مردگان می‌ستیزد پیش از همه چیزبا قسمت مرده‌ی خود که بر ضد او برخاسته می‌جنگد ولی چنین می‌نماید که او دشمن مرده‌ی بزرگی دارد که باید با او گلاویز شود دشمنی که به او حمله خواهد کرد» ص34و35 هر چند این نوشته‌ نیاید دست منتقد را از برداشت‌های دیگری از کور بودن بوف ببندد

در آخر این مقاله کلماتی هستند که به با فونت ضخیم نوشته شده‌اند که از زبان کافکا است من آن را از زبان هدایت می‌گویم و این نوشته را به پایان می‌برم:«این دنیای دروغ و تزویر و مسخره ر اباید خراب کرد و روی ویرانه‌هایش دنیای بهتری ساخت»ص 53

نقدی بر كتاب تشنج كلمات / صالح سجادی

amirazadedel — Tue, 29 Sep 2009 10:28:18 GMT

نقدی بر کتاب "تشنج کلمات" سروده‌ی صالح سجادی انتشارات اكنون/ شانی

صالح سجادی این ترک پارسی گوی که در بعضی از موارد عمر هم می‌بخشد هنرمندی است دو منظوره یعنی هم شاعر است هم کاریکاتوریست

کتاب تشنج کلمات نوشته‌ی او به چند بخش تقسیم شده است اما بخشی که نظر من را به خود معطوف کرد بخش "حرکت کلمات" است در این بخش غزل‌های نوشته شده در بعضی ازموارد از عادت نوشتار سطری غزل پیروی نمی‌کنند (البته در جاهای دیگر این کتاب این مقوله نیز به چشم می‌خورد) و شاعر این مقوله را نام گذاری کرده است یعنی برایش مهم بوده است اول بیائید نمونه‌ی را ببینیم تا بعد در مورد آن صحبت کنیم:

غزل 27

نوارِ زخمی آغاز، خط پايان وَ ...

فرار بی هدف و سرنوشت پنهان وَ ...

سئوال‌ها همگی بی جواب و سردرگم

جواب‌ها همه از واكنش پشيمان

وَ

سه نقطه

پشتِ

سه نقطه

دوباره

می‌‌بارد

وَ

دست خالی ادراك

خوابِ باران

و...

زمين كه جرعه به جرعه سراب می‌‌نوشد

در انتهای عطش می‌‌شود بيابان وَ...

نوارِ زخمی بر سينه، می‌‌دوی سمتِ....

به سمت كفر و از آن جا به سمت ايمان وَ...

درون حنجره‌ات انفجار تاول‌هاست

سئوال می ‌چكد از حيرتت به عصيان وَ زمين كه جرعه به جرعه سئوال می‌‌نوشد

خدا،

بهشت،

جهنم،

گناه،

انسان،

وَ...

می‌بینیم که باران به صورت عمودی نمایش داده شده است و در قسمت بعدی هبوط انسان به صورت نوشتار پله‌‌ی نشان داده شده است و برای این که این هبوط شکلی برجسته باشد شاعر مصراع بعدی را در ادامه بیت قبل نوشته تا این شکل عنوان شده خود را بهتر به نمایش بگذارد یعنی شاعر کاریکاتوریست ما از امکانات دید بصری ( در این جا برجسته سازی تصویری) آگاه است به علت کاریکاتوریست بودن و از آن استفاده کرده است حال این سوال پیش می‌آید که چرا شاعر دست به این فرا روی‌ها می‌زند چه الزامی به این کار است آیا شاعر این نیاز را احساس کرده که باید غزل امروز تجربه‌های دیگری نیز بکند و این یکی از آن تجربه‌ها است من این غزل را به صورت عادی و پذیرفته‌ی آن می‌نویسم تا ببینیم که غزل با فرم جدید چه چیز بیشتری دارد:

نوارِ زخمی آغاز، خط پايان وَ ...

فرار بی هدف و سرنوشت پنهان وَ ...

سئوال‌ها همگی بی جواب و سردرگم

جواب‌ها همه از واكنش پشيمان وَ

سه نقطه پشتِ سه نقطه دوباره می‌‌بارد وَ

دست خالی ادراك و خوابِ باران و...

زمين كه جرعه به جرعه سراب می‌‌نوشد

در انتهای عطش می‌‌شود بيابان وَ...

نوارِ زخمی بر سينه، می‌‌دوی سمتِ....

به سمت كفر و از آن جا به سمت ايمان وَ...

درون حنجره‌ات انفجار تاول‌هاست

سئوال می ‌چكد از حيرتت به عصيان وَ

زمين كه جرعه به جرعه سئوال می‌‌نوشد

خدا، بهشت، جهنم، گناه، انسان، وَ...

این امکان بصری در اثرگذاری روی مخاطب چه درصدی را مال خود می‌کند به عبارت دیگر در ما چه اتفاقی برای تاثیر پذیری مان افتاد وقتی غزل حرکت را خواندیم که در غزل سطری نیفتاد اگر ما بخواهیم مفهومی را به صورت شکل نشان دهیم باید به تاریخ قبل از اختراع خط برویم یعنی مفهوم سازی به وسیله‌ی شکل‌های خطی!!

پس در یک جمله‌ی کوتاه: این فرا روی سطری هیچ چیزی ندارد اما چرا شاعر امروز دست به این گونه فرا روی‌ها می‌زند چون شعر امروز نیاز به استعاره‌های جدید دارد تاکید می‌کنم شعر امروز چه غزل و چه شعر سپید نیاز به استعاره‌های جدید دارد این محدودیت که از آن صحبت می‌شود فقط با آمدن تجربه‌ها جدید و در پی آمد آن استعاره‌های جدید در قالب کلمه از بین می‌رود تا ما جهان را خودمان نبینیم خودمان تجربه نکنیم خودمان نسرایم این محدودیت هست این فقدان استعاره‌های جدید است که مارا وادار به این فرا روی‌ها می‌کند

بیائید یک مثال از خود صالح بزنم که تاحدودی در این شعر جهان از دیدگاه شاعر برای ما معنی پیدا می‌کند و ما از دیدگاه شاعر به جهان نگاه می‌کنیم مسائلی با استعاره‌هایی در آن مطرح می‌شود که مخاطب را به آگاهی‌هایی می‌رساند که خود او کمتربه آن توجه کرده است:

غزل شماره‌ی 39 صفحه‌ی91

ستاره بود،دلش با ستارگی خوش بود، ولی هميشه هوس داشت بيش از آن بشود

شبی به حجم كم و نور اندكش خنديد، و بچگانه دلش خواست كهكشان بشود

ستاره حلقه و برق و مدار دوست نداشت، ستاره دامن دنباله دار دوست نداشت

از آن بلند نگاهی به زيرِ پايش كرد، زمين هميشه برايش كسالت آور بود

هميشه مال خودش بود، او تنفر داشت، كه هی ستاره‌ی اقبال اين و آن بشود

سكوت بود و هياهوی جيرجيرك‌ها، به اين سكوت تب آلوده معترض بودند

چراغ خانه‌ی شاعر هنوز روشن بود، بنا نداشت كه در مشت شب نهان بشود

و آسمان كه به يمن هلال بودن ماه، برای چند شبی صاحب تبسم بود

اميد داشت كه شايد چهارده شب بعد، شيار نازك لبخند او،دهان بشود

درون خانه تمايل به واقعيت داشت، تصوری كه فقط در خيال می ‌گنجيد

تصوری كه در آن يك زمينی سركش، پريد تا يكی از هفت آسمان بشود

كنار پنجره فنجان چای را برداشت، درون فنجان، مشتی ستاره می‌رقصيد

تمام بغض زمين در گلوی شاعر ريخت، زمانه‌ی سگی‌اش خواست استخوان بشود

خلاصه شد،كم كم جمع شد درون سرش،جهان تازه‌ای از خود درون ذهنش ساخت

كه واقعی شدن آن جهان فقط و فقط، منوط بود به آن حكم «شو» به آن «بشود»

اميد داشت كه حافظ به داد او برسد، تفألی زد و در بهت بی‌ستاره شب

«ستاره ای بدرخشيد و ماه مجلس شد» و رفت «آن چه كه در وهم نآيد» آن بشود

ستاره‌ای دو سه شب بود كهكشان شده بود و شاعری، يكی از هفت آسمان شده بود

شيار نازك لبخند ماه هم می‌‌خواست، برای شاعری آسمان دهان بشود

صدای هق هقِ ساعت بلند شد، مردی هنوز بين زمين و هوا معلق بود

و تخت خواب به خميازه ای سبك تر شد، كه يك زمينی سرخورده...

دوباره رفت در اعماق روزمرگی‌اش كه آن قدر بكُشد وقت را كه شب برسد

كه تا دوباره ببيند ستاره‌ی خود را، همان ستاره كه می ‌خواست كهكشان بشود

هیچ شعر خوبی با ترکیب بندی بد،بد نخواهد شد وهیچ شعر بدی با ترکیب بندی خوب، خوب نخواهد شد ما برای انتقال مفهوم به وسیله‌ی شکل نیازمند ترکیب بندی هستیم که شاعر در هیچ شعری کاملن از ترکیب بندی استفاده نکرده است فقط به تغییرشکل به الزام مفهوم بیت، چند بیت از یک شعر را متفاوت با سنت شعری نوشته است پس در حقیقت این شیوه در شعرهایی که مفهومشان کشیدنی نیست سکوت می‌کند خدا همه‌ی ما را به راه راست هدایت کند

نقدی بر یک شعر از سمانه نائینی

amirazadedel — Fri, 11 Sep 2009 19:26:18 GMT

نقدی شعرباران از خانم سمانه نائینی

اول شعر را بخوانیم تا بعد:

شكوه بردگيم را ببار بر باران

كه من غريبم و از من غريب‌تر ، باران

از آسمان هم غير از بلا به ما نرسيد

درخت تب زده را می زند تبر / باران

كسی ندارد از اين بغض‌ها مگر دريا

كسی ندارد از اين گريه ها مگر باران

چه می شود همه شهر زير و رو بشود

چه می شود اگر اين مست خيره سر، باران

تمام خستگيم را بشورد و ببرد

تمام خستگيم را ... اگر... اگر... باران

خدا دوباره از اين‌جا به بعد ساكت ماند

من و سكوت و خدا ، هر سه ضرب‌در باران

خدا هميشه دلش از شبای ما خونه

به روش نيار! ولی از خلقتم پشيمونه

خودش زيادی بزرگه ولی نمی فهمه

مصيبت من و تو از حماقت اونه

كه هيچی از منِ احمق نمونده الا همون

يه مُش غزل با يه كم عطر خوب بابونه

تو جنگ صوری آدم بدا و بدترها

كسی برای من و تو غزل نمی ‌خونه

برای از تو نوشتن تو اين شبای سياه

غزل كه سهله عزيزم قصيده زندونه

قصيده‌ای به بلندای دفتری فرضی

كنار سفره عقد قلندری فرضی

كه دخترانگيم را بزرگتر بشوم

ميان گرمی آغوش مادری فرضی

و از تو تا همه روزهای خط خطيم

ورق ورق بنويسم غزل‌تری فرضی

كه دستهای مرا زير پات له بكنی

كه شعرتر بنويسد تو را سری فرضی

تو نيستی و شبی در هوای كودكيم

شروع می شود از من كبوتری فرضی

صدای لكه ننگی به دامن غزلم

سكوت باكره‌ای را كه خنجری فرضی...

تو آبروی غزل را خريده‌ای و هنوز

سكوت زل زده بر عمق بستری فرضی

تو باشی و غزلی در برابرت باشد

و فرض كن همه شهر ... نه! تمام زمين

به فكر فكر تمامن مذكرت باشد

و چشمهای زنی كه اگرچه خواستنی

ولی فقط می شد جای خواهرت باشد

و فرض كن كه همين‌جا غزل تمام شود

تو قول دادی اين بار آخرت باشد!

این غزل خانم نائینی چهار غزل به هم پیوسته است

قسمت اول با ردیف باران

قسمت دوم بدون ردیف

قسمت سوم با ردیف فرضی

قسمت چهارم با ردیف باشد

آن چه در نگاه اول در ذهن انسان نقش می‌بندد این است که این شعر خوب است اما به طور صریح خوب بودن یعنی قابل شنیدن بودن ربطی به ساختاری که در بالا گفته شد ندارد یعنی چون ما شعر خوبی شنیدیم و فرم این شعر اندکی با فرم‌هایی که امروز شنیدیم فرق دارد می‌تواند دلیلی باشد برای قبول این که غزل امروز نیاز به این نوع بازی‌ها در فرم دارد جواب فقط یک چیز است نه

شاعر تنها کاری که کرده در حال و هوای سرودن شعر هر جا که لازم بوده لحن را عوض کرده هر جا که لازم بوده قافیه وردیف را عوض کرده برای همین این تغییرات، ذهن زیبایی شناس مخاطب را اذیت نمی‌کند آن اتفاقی که افتاده این است که همه چیز در خدمت بهتر سرودن شعر بوده از واژه‌ها بگیر تا ردیف، قافیه، لحن، ساختار... و در نهایت فرم ظاهری به این ضورت در آمده است یعنی آن اشتباه سال‌های گذسته را نباید کرد که اگر شعری زیبا بود و حالا اندکی از تعریف سنتی زل دور بود تمام مورد قبول بودن شعر ار به گردن فرم اندکی تغییر یافته آن بکنیم این یک مورد .

مورد بعدی:

در این شعر به نظر من دو واژه نیاز به تجدید نظر دارد یکی واژه‌ی "صوری" در بیت:

تو جنگ صوری آدم بدا و بدترها

كسی برای من و تو غزل نمی ‌خونه

و دیگری واژه‌ی" بلندای" در بیت:

قصيده‌ای به بلندای دفتری فرضی

كنار سفره عقد قلندری فرضی

از عامیانه صحبت کردن و ساده سخن گفتن ناگهان می‌رسد به کلمه‌ی "بلندای" شاید به این دلیل ذهن اذیت می شود و واژه یدیگری باید انتخاب شود که این حس به مخاطب انتقال داده نشود و این انتقال بهتر انجام شود

و اما واژه‌ی " صوری " به نظر من شاعر نباید گول عامیانه نویسی را بخورد هر چند واژه‌هایش عامیانه است واژه‌ی " صوری" در حقیقت اندکی متن را نزدیک می‌کند به لحن گفتار

این شعر یک اشتباه خاص نیز دارد در مصراع" غزل که سهله عزیزم قصیده زندونه " شاید در نگاه اول بگویم خوب طول قصیده از غزل بیشتر است پس اگر قصیده زندان باشد وای به حال غزل اما در تاریخ ادبیات ما غزل وقتی به وجود آمد که قصیده زندان شد ! پس این مصراع مثلن می‌تواند تبدیل شود به:" قصیده سهله عزیزم غزل یه زندونه"

در بحث‌های ساختاری که هم مهم است و هم همه چیز نیست و در غزل معاصر بحث‌های جالبی می‌توان کرد و ان چه این غزل را متمایز می‌کند همان گونه که قبلن گفتم فقط ساختار نیست اتفاقی است که درونش می‌افتد این شعر برخاسته از اجتماع امروز ایران است و حال و هوای آن را دارد مثلن:

و فرض كن همه شهر ... نه! تمام زمين

به فكر فكر تمامن مذكرت باشد

وقتی صبح در خانه را باز می‌کنی تسلط فکر مذکر با هوا داخل ریه هات می‌شود که بر در و دیوار این شهر آویزان است این جامعه امروز ایران است که در این شعر و مخصوصن در این بیت تجلی پیدا کرده است جامعه‌ی که وقتی حقی را به زن می‌دهد حتمن برای گرفتن چندین حق دیگر است وقتی این را حس کردی خودت می‌مانی و خدا که نتیجه‌اش می‌شود این بیت‌ها:

مصيبت من و تو از حماقت اونه

كه هيچی از منِ احمق نمونده الا همون

پس این شعر از این جهت زیبا است که واژه‌های امروزی دارد و از گویش امروزی استفاده می‌کند و مسائلی را استفاده می‌کند که در جامعه جریان داشته باشد جامعه را بادیدی باز و منتقد ببیند و به چالش بکشد این غزل عاری از معشوقه‌های ذهنی است که شاعران گذشته روزی صدهزار بار ستایش می‌کردند و دچار غلوهای غیر هنری می‌شدند غزل ما باید از عادت سنتی مداحی شاهان و معشوقه‌ها کناره می‌گرفت و به مسائل انسان امروز رسیدگی می‌کرد تا امروزی باشد و این نقطه‌ی عطف غزل امروز است وقتی این نمونه‌های موفق را می‌بینیم متوجه می‌شویم که نمونه‌های ناموفق هنوز ادامه‌ی همان مداحی‌ها است اگر غزل به نیاز انسان معاصر بپردارد نیازی به تغییر در فرم برای امروزی شدن ندارد

شعری از امیر آزاده دل

amirazadedel — Mon, 07 Sep 2009 08:58:18 GMT

اول قرار نبود شعر در این وبلاگ شعر بزنم اما بعدن قرار شد

همه پل ها یک شکلند

تو را به خدا ادای پل های جدید را در نیاور

تو نمی توانی از خودت بگذری

نقدی بر صورتی مايل به خون من / سروده ی سپيده جديری

amirazadedel — Wed, 05 Aug 2009 19:51:18 GMT

صورتی مایل به خون من

شاعر: سپیده جدیری

ناشر: ثالث چاپ اول 1386

شعر خانم جدیری تجربه‌ای است که من نام آن را می‌گذارم شعر انتزاعی واژه در شعر انتزاعی از معنای لغت نامه‌ای و معنای که در گذشته داشته است فاصله می‌گيرد واژه در فضای شعر و بسته به محتوا پيام را انتقال می‌‌دهد يعنی در تركيب‌ها، ريتم‌ها، تضادها، نوع توليد معنا می‌كند وكمترين همبستگی را با معنای گذشته‌ای ادبی خود دارد واژه رها می‌شود و اين امكان را پيدا می‌كند كه تا گستره‌ی دلالت خود را افزايش دهد در حقيقت به اين پرسش دنيای مدرن پاسخ می‌دهد كه آيا يك اثر به وسيله‌ی معنای تعريف شده‌‌ی صرف ساخته می‌شود تصاوير ساخته شده تنها ارجاع درون متنی دارند نكته‌ی ديگر در اين گونه شعر آن است كه واژه‌های آزاد راحت‌تر ناخود آگاه مخاطب را نشانه می‌گيرند چون ما به ازای بيرونی كمتری دارند آن‌ها قطعيت را نشانه می‌گيرند در هر تركيب عدم قطعيت را به رخ می‌كشند آن‌ها با ريتم درونی شاعر هماهنگ‌اند تا آن جا پيش می‌روند كه در تضاد با معنای گذشته‌ی خود قرار می‌گيرند از طبيعت تعريف شده خود فاصله می‌گيرند البته شاعر اين رهايی را تا آن جا پيش می‌برد كه نيازی به فرياد كردن درد مشترك نمی‌بيند می‌گويد:" چه خون شعرهايم بوی پانسمان شما را بدهند چه ندهند" او درد خودش را فرياد می‌كند و برايش فرقی نمی‌كند كه از پانسمان مشترك خونی بريزد يا نريزد به كار بردن واژه‌ی پانسمان به جای درد نيز تاييد نكات بالا است يعنی رها سازی و گسترش معنای پانسمان . شاعر می‌گويد:" دوباره نقاشی‌هايم را زرد می‌كنم " همان گونه كه می‌دانيم هنر مدرن از نقاشی در اوايل قرن بيستم شروع شد كه كاندينسكی هم پايه گذار نقاشی انتزاعی بود با پا گرفتن مكتب سورئاليسم و كشف ناخودآگاه به وسيله‌ی فرويد زمينه برای اين گونه هنرها آماده شد برای ورود به دنيای هنر انتزاعی بايد در مورد برخی نشانه‌ها اطلاعاتی داشت داشت من از خط شروع می‌كنم:

خط مستقيم: خلاصه‌ترين شكل جنبش است جنبش يعنی حركت مداوم حركت مداوم يا جنبش ادبی‌اش مي‌شود عشق يا كشش

خط افقی: سرد است

خط عمودی: گرم است

خط مايل: ما بين گرم و سرد است ويژگی‌‌های هر دو خط را دارا است سردی و گرمی نمادهای در خط، رنگ، شكل هندسی و زاويه دارد

1- سردی: افقی/ زرد/ مثلث/ حاده

2- معتدل:مايل/ قرمز/ مربع/ قائم

3- گرم: عمودی/ آبی/ دايره/ منفجره

و اما جفت‌های متضاد:

خط راست/ خط منحنی

مثلث/ دايره زرد / آبی

اما هر كدام از اين رنگ‌ها، شكل‌ها، خط‌ها، كيفت‌ها معنايی دارند مثلن مربع قرمز به معنی ديركرد است و يا خط راست زاويه دار و منحنی به ترتيب به معنی تولد، جوانی و مرگ است كه من وارد اين موضوع‌ها نمی‌شوم فقط يك مثال می‌زنم برای شعر، شاعر مربع در تركيب با كيفيت سردی معنای مرگ می‌دهد شاعر می‌گويد مستطيل تمام قبر گوشه‌های روح من بود و يا در عبارت صورتی مايل به خون من از خون به جای قرمز استفاده می‌كند مايل و رنگ قرمز در حيطه‌ی تعادل است صورتی رنگی را نزديك به قرمز استفاده می‌كند كه رنگی است زنانه پس صورتی مايل به خون من تعبيری دارد در حدود زنانگی متعادل و يا " برگردان صورت به تو مثلث است " برای تعبيری چنين آماده است" تو خيلی بی تفاوتی " بعيد بود عشق را قرمز مثلثی كنم" بعيد است عاشق تو شوم" شكل‌هايی كه مرا شروع می‌كنند از دايره به بيضی می‌روند " معادل دايره آبی است و گرم يا به تعبير ادبياتی عشق و" من از ميان شما در نيامده‌ام" به تعبيری می‌شود انسان‌های مثلثی سرد من مايل نيستم كه در اين جا دست به تعبير بزنم اين چند مثال برای آگاهی بود اما نكته‌ی مهم اين است كه آيا داشتن ابزار انتزاعی ما را به شعر انتزاعی می‌رساند؟ تنها يك چيز می‌توان گفت زيستن در ابعاد دنيای انتزعی می‌تواند راه گشا باشد برای ايجاد فضا برای زندگی انتزاعی و اگر در شاعر تاثيرش زياد باشد می‌تواند شعر انتزاعی ايجاد كند مختصات انتزاع بايد دردرون شاعر به وجود بيايد تا بعدش در شعرش نمايان شود آيا شاعر دراين نكته موفق بوده است كه ما در همه ابعاد شاهد شعری مدرن باشيم بی‌شك تلاش شاعر جالب است و تحقيق در اين امر نيازمند به زيست جهان شاعر در دنيای مدرن است شما اگر يك عشق سنتی كه معشوق تا حد خدايی بالا می‌رود و عاشق تا حد يك گدای پست پايين می‌آيد را در اين شعر بگنجانيد در همه ابعاد مدرن نبوده‌ايد يا در اين گونه شعر شروع به مداحی‌هايی در مورد شخصی بكنيد كه در واقع شاخصه‌هايی شعر مداحی قرن‌های چهار و پنچ خورشيدی است به هر حال اين كه روابط در بين شاعر و چيزها و چيزها با چيزها بايد مدرن باشد و شاعر اين مجموعه چه قدر در اين مهم موفق بوده نياز به تحقيق بيشتری است

ايران و ...

amirazadedel — Sun, 19 Jul 2009 05:59:51 GMT

وقايع بعد از 22 خرداد براي ملت و دولت ايران يك حادثه غير منتظره بود خون‌هايي ريخته شد و من به عنوان كسي كه به انسان مي‌انديشد صحنه‌هايي ديدم كه كارش از تاسف نيز گذشته بود اين مقاله سياسي نيست و نويسنده آن سياسي‌نويس نيست و جانبداري گروهي را نمي‌كند فقط سعي دارد جوابي در خور به روح نا‌آرامي بدهد كه هم وطنانش در خون غلطيدند و دولتي عريان را ديد يك اتفاق از دو زاويه ديد: گروهي به دنبال راي خود و گروهي به دنبال براندازهاي رنگين يادرآور اين سوال زيركانه آل‌پاچنو در آخر فيلم88 دقيقه: « عدالت و حقيقت كجا به هم مي‌رسند» يك سوال مدرن و هوشمندانه

نويسنده اين مقاله فقط به آگاهي مي‌انديشد و وظيفه خود را در تحليل درست و علمي مي‌داند نگرش درست به اين اتفاق در بستر روابط بين الملل امكان پذير است و تحليل درست با اطلاعات درست به دست مي‌آيد يعني ايران در منطقه چه جايگاهي دارد و تحركات شوروي و امريكا چگونه است و آرايش نظامي اين دو كشور در جنگ سرد چگونه است و در حال حاضر اين دو قدرت جهان در چه مرحله‌ي از توانمندي هستند

بعد از خراب كردن ديوار برلين و فروپاشي شوروي جهان در مناسبات بين‌الملل دچار تغيير شد امريكا سعي كرد با نفوذ به كشورهاي جدا شده از شوروي از نفوذ كمونيسم در جهان بكاهد و با جنگ سارايوو و يوگسلاوي يكي يكي كشورها را از اردوگاه كمونيسم خارج كند و با قبول كردن كشورهاي جدا شده از شوروي در اتحاديه‌ي اروپا به هدف خود كه كم كردن نفوذ كمونيسم است برسد در عوض شوروي براي ايجاد توازن به علت از دست دادن مناطقي روي كشورهاي آسيايي برنامه ريزي كرد كشورهايي مثل عراق، افغانستان كه امريكا به بهانه‌هاي دروغين به آن‌ها حمله كرد كه زير متن اين حمله نه پيدا كردن طالبان بود نه پيدا كردن اسلحه‌هاي كشتار جمعي بلكه براي جلو‌گيري از نفوذ شوروي به اين كشور‌ها بود چون نمي‌خواست پيروزي كه در سمت بالكان بدست آورده بود را از دست بدهد و اما تنش‌هاي به وجود آمده در ايران نيز از اين قاعده مستثنا نيست و در اين بين هر دو قدرت از اهرم‌هاي خود استفاده مي‌كنند و اين مردم عزيز ايران هستند كه بايد با درايت مهرهاي سوخته اين بازي نباشند ‌

amirazadedel — Wed, 17 Jun 2009 17:17:18 GMT

اسطوره ی ضحاک / شاملو یا فردوسی قسمت پایانی

amirazadedel — Fri, 05 Jun 2009 12:35:18 GMT

اسطوره‌ی ضحاک بخش پایانی

در قسمت نخست گفتیم که ایرانی‌ها کشاورز و دامدار بودند برای کشاورز آب معادل زندگی و بی‌‌آبی معادل مرگ است و ضحاک معادل خشک سالی برای مردم این منطقه بوده است و این که نماد گاو به معنای آب و اژدها به معنای بی‌آبی بوده است و جنگ گاو و اژدها نمادی از مبارزه برای مقابله با بی‌آبی این یک قسمت از مسئله بود، اما قسمت‌های بعدی:

اسطوره‌ی الگو

اسطوره‌ی ضحاک اسطوره‌ی الگو است اسطوره‌ی الگو اسطوره‌ی است که دیگر اسطوره‌ها از او انشقاق پیدا می‌کنند و این الگو است که هسته‌ی مرکزی اسطوره‌های یک قوم را تشکیل می‌دهد به عنوان مثال در آیین زرتشت سه نجات دهنده‌ی زرتشت در پایان دوره‌ی خود با سه اژدها می‌جنگند رستم در خوان سوم با اژدها می‌جنگد و اسفندیار نیز در مراحل خوان‌های خود نبرد با اژدها را دارد کلن شکست اژدها نشان دهنده قدرت شخص و پیروزی خوبی بر بدی است از لحاظ سیاسی پادشاهان از این اسطوره استفاده می‌کردند برای همبستگی مردم برای جنگ با دشمن برای دفاع از ایران یا کشور گشایی خود، برای همین است که دیوکس نخستین پادشاه ماد اژدها می‌شود یا استیاک شاه ماد که کورش دودمانش را برانداخت یا در جایی اژدها را از اهل بابل می‌دانستند یا محمد بلعمی آن را تازی می‌دانست به همین علت است که بیواسپ تبدیل به ضحاک می‌شود چون مغان زرتشتی برای شوراندن مردم بر علیه کسی که از او شکست خورده‌اند او را همان اژدهایی می‌نامند که جهان را خراب خواهد کرد که هم از نظر آیینی مردم آمادگی پذیرش را دارند هم از نظر سنت جغرافیایی تا مردم حرکتی کنند و حکومت و سلطنت از دست رفته‌ی مغان را به آن‌ها برگردانند اما نبرد بیوراسپ و فریدون جنبه‌ی دیگری نیز دارد

نبرد بین آیین مهر و آیین زرتشت

مبارزه‌ی فریدون و ضحاک یک مبارزه‌ی آیینی است بین دو آیین آن موقع ایران 1- آیین مهری 2- آیین زرتشتی بین دو خاندان زال و فریدون خاندان زال(مهرداس، ضحاک، سام، زال، رستم) که مهر پرست و سیمرغی هستند و فریدون و اسفندیار که فر ایزدی دارند و پادشاه هستند رستم خود را از فرزندان ضحاک می‌نامد اگر ضحاک آن قدر منفور است چرا رستم این را به زبان می‌آورد؟:« رستم درفشی به نقش اژدها دارد زیرا رستم از طرف مادری نژادش به ضحاک می‌رسد » فرهنگ اساطیر ص 106 و این را یک نوع افتخار می‌داند پس اصل قضیه باید به صورت دیگری باشد در آثارالباقه از ابوریحان بیرونی آمده است:« سبب پیدایش جشن مهرگان یکی این بود فریدون برضحاک غلبه یافت بستن کُستی وباژرا فریدون از این هنگام و به شکرانه‌ی این فتح ودور کردن شر ضحاک از خلق خدا مرسوم ساخت» فرهنگ اساطیر ص 634 در مورد نبرد اسفندیار و رستم نیز به همین گونه است در حقیقت اسفندیار آمده است که رستم را به آیین زرتشت در بیاورد یا این که کمند به دست رستم ببندد در فرهنگ اساطیر آمده است:« در ادبیات پهلوی عمومن شایستگی‌های اسفندیار در دین گستری مورد توجه قرار گرفته و از پیروزی‌های خاصی که حماسه‌ها به او نسبت می‌دهند یاد نشده است» ص 122

چند نکته

1- شاملو درباره‌ی فردوسی می‌گوید چون او یک فئودال بوده ازطبقه‌ی خود حمایت کرده است که البته شاملو منصف خداینامک را هم می‌آورد و به همین نکته نیز اشاره دارد با توضیحاتی که دادم فکر می‌کنم این جمله درست‌تر باشد مغان این داستان‌ها را به گونه‌ی نوشته‌اند که به نفع خودشان باشد وچون فردوسی از روی نوشته‌های آن‌ها سروده به این شکل در آمده است خود فردوسی هم اذعان دارد که از روی نامه‌های باستان این‌ها را سروده و این اشکال را باید به مغان حکومت از دست داده گرفت

2- آن چه از شعرهای ضحاک چاپ مسکو برمی‌آید این است که ضحاک تازی است و واژه‌های ارماییل و کرماییل از ریشه‌ی سامی مثل اسماعیل، عزراییل، جبراییل است حتا ما با واژه‌ی ابلیس برمی‌خوریم در صورتی که اهورا معادلی مثل اهریمن دارد نه ابلیس هم چنان که گفته شد این قسمت در حقیقت باز هم می‌خواهد ضحاک را برابر با یک دشمن خارجی که این بار عرب‌ها هستند بکند و همان قصه دوباره تکرار شود اتحاد ایران در مقابل دشمن خارجی این بار اژدها به صورت یک تازی می‌شود و حمله کننده به ایران

3- شاملو در برکلی یک سوال زیرکانه می‌کند که جواب این سوال خیلی مهم است و از حقیقتی پنهان پرده بر می‌دارد این سوال این است« دو تا مار روی شانه‌هایش رویانده که ناچار است برای آرام کردن‌شان مغز سر انسان بر آن‌ها ضماد کند حالا شما بروید درباره‌ی این گرفتاری از فردوسی بپرسید چرا بایست برای تهیه‌ی این ضماد کسانی را سر ببرند؟ چرا از مغز سر مردگان استفاده نمی‌کردند؟ به هر حال برای دست یافتن به مغز سر آدم زنده هم اول باید او را بکشند مگر نه؟ خوب قلم دست دشمن است دیگر» ادیسه بامداد ص 388 در این جا نکته‌ی است که باید به آن توجه کرد در حقیقت این که آدم زنده را باید نخست بکشند و بعد استفاده بکنند یک نماد است سر انسان‌ها را خوردن نمادی است از این که ما امروز می‌گویم" تشویش اذهان عمومی" یعنی بر خلاف آن چه حکومت می‌گوید حرف زدن یعنی ضحاک ذهن انسان‌ها را از آن چه حکومت می‌گفت درست است برمی‌گرداند این همان اتهامی است که سقراط به مورد آن شوکران را ‌خورد چون به او هم می‌گویند که اتهام تو این است که جوانان آتن را از سنت مرسوم پدران جدا می‌کنی و جوانان را با خود همراه می‌کنی حالا همین قضیه به صورت خوردن سر در داستان ضحاک نمایان شده است به هر حال حقیقت اگر بتواند مستقیم و اگر نتواند به وسیله‌ی نماد خود را از تاریخ رد می‌کند

4- این که چرا ضحاک را نمی‌کشند و در دماوند در بندش می‌کنند نیز جواب جالبی دارد برای این است که هر موقع که به سودشان بود از بند رهایش کنند برای سو استفاده از مردم بگویند لولو آمد دوم این که ضحاک چون میرا است و در زمان کهن هر چیز به اصلش بر می‌گردد برای جلوگیری از مرگ و عذاب کشیدن او را در بند می‌کنند مثل سیزیف که آتش را که نماد خلاقیت است از خدایان می‌دزد و خدایان او را مجبور می‌کند که کاری تکراری را انجام دهد مثل بردن صخره بر دوش و چه عذابی بیشتر از یک کار تکراری برای یک انسان خلاق

5- اما شاملو ازنگرانی‌های خود درباره‌ی آینده می‌گوید حرف او زیر سوال بردن فردوسی نیست اما کسانی که از نگرانی‌های شاملو ضرر می‌کنند این بیرق را بلند می‌کنند که او به فردوسی تاخته است نگرانی شاملو از پذیرفتن حرفای بی‌اساس و بدون پایه است که به خوردمان داده‌اند

ما بیشتر باید در مورد سوال شاملو از خود بپرسیم : « سوال من این است: آیا از خودتان برای فردای وطن فرد کارآیندی می‌سازید؟» ادیسه‌ی شاملو ص 404